Verre verhalen naaste buren

Wandeling: De Joodse Geschiedenis van Heide-Kalmthout


Volzet!! Inschrijven is niet meer mogelijk!!!

Momenteel is Heide-Kalmthout een respectabele residentiële wijk in het groen. Maar 100 jaar terug was hier nog niets, alleen woeste heidegebieden, veel zand, enkele bomen en nauwelijks enige bewoning.

Alles veranderde toen in 1854 de spoorlijn Antwerpen-Amsterdam doorheen Kalmthout werd aangelegd en er later, meer precies in 1897 ook nog een stopplaats kwam in Heide. Het was het begin van een steeds groter wordende stroom van kunstenaars, stadstoeristen en inwijkelingen. In enkele jaren tijd werden er 12 hotels gebouwd.

Weinigen weten echter dat Heide al vanaf het begin van de 20ste eeuw, maar vooral tussen de twee wereldoorlogen een ware toevloed van joden kende. De grote joodse aanwezigheid heeft een wezenlijke bijdrage geleverd in de explosieve groei en bloei van Heide.

Tussen 1930 en 1942 waren er minstens 700 ingeschreven joodse inwoners. Bij het begin van de oorlog telde de parochie  in het totaal 1350 inwoners! Maar naast die 700 joodse Kalmthoutenaren waren er vele honderden joodse toeristen in de weekends en tijdens de zomermaanden. Vele joden woonden hier zonder ingeschreven te zijn. Sommigen gewagen van 1000 tot 2000 joden in Heide. De joodse aanwezigheid in Heide was in elke geval overduidelijk zichtbaar. Zij vestigden zich quasi uitsluitend in Heide, vooral in de Leopoldstraat en de Thillostraat en omgeving.

Eind jaren ’20 bouwden zij een mooie synagoge, de enige in België buiten de stad. Zij stichtten eveneens een Jeshiva, een hogeschool voor de talmoedstudie, de allereerste in België. Deze is nu gevestigd in Wilrijk. In de jaren ’30 werd ook de eerste Hachsjaraah, een landbouwschool voor joodse jongeren, in Heide gevestigd. Na hun studie emigreerden zij van hieruit naar Palestina. Vlakbij in Kapellen-bos was Villa Altol, een nog steeds beroemd vakantiehuis voor joodse kinderen en gezinnen.

Verschillende hotels waren specifiek gericht op joodse toeristen. En vele pensionnetjes en kamers bij gewone burgers hadden joodse gasten. Het hotel “Hof van Heide” werd in 1904 opgericht en was één van de eerste hotels in Heide. Het was helemaal gericht op joodse gasten, met een zeer moderne kinderspeeltuin en prachtige grote vijver. Verder waren er nog hotel Brunner, Rozenberghof, Félicie Hélène, Meyer, e.a.

Voor en tijdens de tweede wereldoorlog waren vele joden, die het naderende onheil hadden zien aankomen, al vertrokken uit Heide en Antwerpen. Maar spijtig genoeg werden alle achter geblevenen, 37 in totaal, tijdens twee razzia’s ook hier in Heide door de Duitsers opgepakt en naar de vernietigingskampen gestuurd, soms complete gezinnen met vele jonge kinderen. Later ook nog negen ondergedoken kinderen en één moeder, samen met hun Kalmthoutse gastouders. In totaal zijn er 199 van de 700 joden, die ooit bij ons ingeschreven waren, weggevoerd en vermoord. Slechts één heeft het overleefd.

Vele gegevens komen van joodse getuigen, die hier nog gewoond hebben. Ook vele oudere inwoners van Heide konden nog  merkwaardige en wetenswaardige feiten en verhalen vertellen. Zo komen wij nog steeds meer en meer te weten over o.a. de joodse kinderen van Heide.

Die grote joodse aanwezigheid liet uiteraard vele sporen na: huizen, synagoge, hotels, pensions. Dit alles en de joodse geschiedenis van Heide worden tijdens de wandeling toegelicht.

Praktische info

Start: 14u15 aan het station van Heide, adres: Heidestatieplein.

Begeleiding

Hans Geldhof


Er zijn momenteel geen cursussen Wandeling: De Joodse Geschiedenis van Heide-Kalmthout gepland.




Terug naar overzicht